Осиё банкининг Самарқанд форуми
Осиё банкининг Самарқанд форуми
Замонавий муаммолар ва тарихий овоз контекстида
Май ойи бошида Самарқандда "тараққиёт чорраҳаси: минтақанинг ўзаро боғлиқ келажагини илгари суриш" мавзусида Осиё тараққиёт банки Бошқарувчилар Кенгашининг 59-йиллик йиғилиши бўлиб ўтди."Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ОТБ билан ҳамкорликни янада ривожлантиришнинг муҳим йўналишларини белгилаб берди.
Форумда 4000 дан ортиқ мамлакатлардан 100 дан ортиқ експертлар, хорижий ҳукуматлар, халқаро молия ташкилотлари, етакчи банк ва компаниялар вакиллари иштирок етди. Форумда муҳокама қилинган асосий мавзулар рақамли ва яшил трансформация, иқлим барқарорлиги, ишлаб чиқариш таъминот занжирларини ривожлантириш ва озиқ-овқат хавфсизлиги еди.
Ўзбекистон ва Осиё банки самарали ҳамкорликда.
Ўзбекистон Отбга 1995 йилда аъзо бўлган. 30 йиллик ҳамкорлик давомида ОТБ Ўзбекистоннинг ишончли стратегик ҳамкорига айланди. Ҳозирги кунда банк билан қўшма лойиҳалар портфели деярли 16 миллиард долларга етади. Ўзбекистон операциялар бўйича банкнинг минтақадаги енг йирик ҳамкорига айланди ва ОТБ билан битимлар бўйича дунёнинг енг яхши 10 мамлакатига кирди.
2024 йил август ойида ОТБ Ўзбекистон учун 2024-2028 йилларга мўлжалланган янги ҳамкорлик стратегиясини бошлади. Ушбу беш йиллик стратегия доирасида мамлакатнинг яшил иқтисодиётга ўтишига кўмаклашиш, хусусий секторнинг ривожланиши ва рақобатбардошлигини қўллаб-қувватлаш, шунингдек, "Ўзбекистон" узоқ муддатли ривожланиш режасида белгиланган устувор йўналишларга мос келадиган инсон капиталига инвестицияларни рағбатлантириш кўзда тутилган еди 2030".
Банк томонидан молиялаштириш тармоқлар бўйича қуйидагича тақсимланади: transport соҳаси — 3,1 миллиард dollar; енергетика соҳаси — 2,9 миллиард dollar; сув таъминоти, канализация ва шаҳар хизматлари — 1,4 миллиард dollar; қишлоқ ва сув хўжалиги — 0,9 миллиард dollar.
ОТБ билан самарали ҳамкорлик туфайли 1400 километрдан зиёд темир йўл ва 1700 км автомобил йўллари модернизация қилинди. 4000 километрлик сув таъминоти тармоқларида ишлар якунланиб, 750 га яқин таълим муассасаси таъмирланди. 2025 йилда йиллик мажбуриятларнинг рекорд миқдори қайд етилди, бу 1,4 миллиард доллардан ошди.
Ўзбекистон билан ҳамкорликнинг янги дастури
Самарқанд саммити доирасида Ўзбекистон ва ОТБ ўртасида 2030 йилгача янги ҳамкорлик дастури қабул қилинди. Унда 12,5 миллиард долларлик лойиҳаларни амалга ошириш, жумладан инфратузилмани ривожлантириш, ислоҳотларни қўллаб-қувватлаш, хусусий сектор ва ДХШ кўзда тутилган.
Ўзбекистон учун янги дастурнинг асосий устувор йўналишлари қуйидагилардан иборат: инфратузилма лойиҳаларини молиялаштириш - $ 2,6 миллиард; натижаларга асосланган кредитлаш - $ 2,2 миллиард; ислоҳотларни бюджет томонидан қўллаб — қувватлаш - $ 3,3 миллиард; кўп траншли молиялаштириш механизмлари - $ 350 million; қисман кредит кафолатлари - $ 250 million; тўғридан-тўғри молиялаштириш хусусий сектор - 2 миллиард dollar; давлат-хусусий шериклик (ППП) лойиҳалари — 1,7 миллиард dollar.
Президентимиз томонидан белгиланган ҳамкорликнинг устувор йўналишлари
Президентимиз форумдаги нутқида Ўзбекистон ва ОТБ ўртасидаги келгусидаги ҳамкорлик ҳақида батафсил маълумот берди. Жаҳон иқтисодиётидаги ҳозирги мураккаб шароитда, янги технологиялар жадал ўзлаштирилаётган бир пайтда, барқарор ривожланишни таъминлашнинг янги механизмлари ва ёндашувларини жорий етиш учун ОТБ билан ишлаш зарурлиги таъкидланди. Шундан келиб чиқиб, Осиё банки билан жорий ҳамкорликнинг қуйидаги йўналишлари аниқланди.
Биринчидан, бугунги кунда рақамли технологиялар ва сунъий интеллект деярли барча соҳаларни мутлақо янги форматга ўтказмоқда. 2040 йилга келиб, сунъий интеллект туфайли халқаро савдо айланмаси ҳажми қўшимча 40 фоизга ўсади. Шу сабабли, очиқ сунъий интеллект моделларидан фойдаланиш аҳоли томонидан енг кўп талаб қилинадиган соҳаларда – таълим, соғлиқни сақлаш, сув хўжалиги, екология ва озиқ-овқат хавфсизлиги учун ҳам зарурдир.
Шу муносабат билан Осиё тараққиёт банки ҳомийлигида ривожланаётган мамлакатларда сунъий интеллектни кенгайтириш бўйича махсус дастур ишлаб чиқиш таклиф қилинди. Шунингдек, Тошкентда минтақавий мувофиқлаштириш маркази очилиши билан Ўзбекистон банкнинг Осиё учун рақамли автомагистрали ташаббусига қўшилиши маълум қилинди.
Иккинчидан, рақамли технологиялар ва сунъий интеллектнинг ривожланиши, ўз навбатида, енергия манбаларига бўлган еҳтиёжни кескин оширади. 2030 йилга келиб, маълумот марказларининг електр енергиясига бўлган талаби бугунги даражага нисбатан 2-3 баравар ошади. Фақат арзон ва ишончли "яшил" енергияни таклиф қиладиган мамлакатларгина жаҳон бозорида рақобатбардош бўлиб қолишлари мумкин.
Ўзбекистонда "яшил" енергетикани ривожлантириш устувор йўналиш сифатида белгиланди. Отбнинг тоза енергия експортини кенгайтириш учун Марказий Осиё–Европа яшил енергия йўлагини яратишни қўллаб-қувватлаётгани миннатдорлик билан қайд етилди.
Учинчидан, transport тизимларининг ўзаро боғлиқлигини ва логистика коридорларининг барқарорлигини таъминлаш енг долзарб вазифадир. Дунёдаги турли қарама-қаршиликлар туфайли логистика коридорларидаги ўзгаришлар аллақачон Марказий Осиё мамлакатлари учун transport харажатларининг 30 фоизгача ошишига олиб келмоқда ва етказиб бериш муддати бир неча ҳафтага кўпаймоқда.
Халқаро логистика соҳасидаги муаммоларни ҳисобга олган ҳолда, Хитой–Қирғизистон–Ўзбекистон темир йўлини қуриш алоҳида аҳамиятга ега. Шу муносабат билан Отбнинг Марказий Осиёда минтақавий иқтисодий ҳамкорлик дастури (CАРЕC) доирасида "рақамли божхона ва логистика алянси" ни ташкил етиш таклиф қилинди.
Тўртинчидан, халқаро експертларнинг фикрига кўра, 2040 йилга келиб саноат учун муҳим бўлган минералларга талаб 6 баробар ортади. Ўзбекистон мис, волфрам, молибден, магний, графит, ванадий, titan ва бошқа фойдали қазилмаларнинг катта захираларига эга.
Ушбу металларни қазиб олиш ва уларни якуний маҳсулотга чуқур қайта ишлаш мақсадида Ўзбекистон Отбнинг "муҳим фойдали қазилмалардан ишлаб чиқаришга" янги дастурига қўшилиш учун ўз доирасида юқори қийматли лойиҳаларни амалга оширишга чақирди (қуйида ОТБ фаолиятини ўзгартириш бўлимига қаранг).
Бешинчидан, иқлим ўзгариши ва чўлланиш Марказий Осиё мамлакатлари ривожига жиддий таъсир кўрсатмоқда. Осиё тараққиёт банки 2030 йилгача ҳисобланган иқлим бўйича ҳаракатлар режасини муваффақиятли амалга оширмоқда ва иқлим лойиҳаларини молиялаштириш учун йиллик ажратмаларнинг камида 50 фоизини ажратмоқда. Шу муносабат билан Ўзбекистон раҳбари Орол денгизининг қуриган туби ўрнида ҳимоя ўрмон плантацияларини яратиш бўйича миллий саъй-ҳаракатларни тўлдирадиган "Марказий Осиёнинг яшил камари" минтақавий лойиҳасини амалга оширишни таклиф қилди.
Олтинчидан, global беқарорлик шароитида миллионлаб сайёҳлар хавфсиз саёҳат йўналишларини қидирмоқдалар. Марказий Осиё зиёрат, маданий, гастрономик, етнографик, екстремал ва тиббий туризм каби соҳаларда катта имкониятларга ега. Шундан келиб чиқиб, Ўзбекистон раҳбари минтақа давлатларини бирлаштирган "Марказий Осиёнинг сайёҳлик ҳалқаси" ни яратиш ташаббусини илгари сурди.
Еълон қилинган дастурий ташаббусларни тизимли равишда илгари суриш учун Ўзбекистон Отбнинг лойиҳаларни, шу жумладан хусусий капитални жалб қилиш орқали молиявий қўллаб-қувватлашнинг кенг воситаларидан тўлиқ фойдаланиши керак. Шу муносабат билан минтақавий лойиҳаларни молиялаштириш учун инновацион платформани шакллантириш таклиф қилинди.
ОТБ фаолиятини ўзгартириш
Ушбу ташаббуслар ва устуворликларни амалга оширишда Осиё банкининг институционал моделини ўзгартиришнинг ўзи муҳим рол ўйнайди.
