Ўзбекистон: WOSCU ва Ислом сивилизацияси маркази буюк Британиядан йўқолган меросни қайтариб берди
Ўзбекистон: WOSCU ва Ислом сивилизацияси маркази буюк Британиядан йўқолган меросни қайтариб берди
Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази, Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва тарғиб қилиш бўйича Жаҳон жамияти (WOSCU), ЕХХТ, ўғирланган, йўқолган ва ноқонуний експорт қилинган санъат асарлари, антиқа буюмлар ва маданий бойликларни қидириш билан шуғулланувчи халқаро ихтисослашган компаниянинг биргаликдаги фаолияти туфайли, Арт Лосс реестри, Метрополитен полцияси хизмати, Британиянинг тегишли тузилмалари ва халқаро экспертлар Ўзбекистонга жаҳон аҳамиятига молик ноёб ноёб дурдоналар қайтмоқда. Лондон шаҳрида Ўзбекистон Республикаси елчихонасида буюк давлат арбоби ва саркарда Амир Темур таваллудининг 690 йиллигига бағишланган "Буюк Темурийлар тарихи ва маданий мероси" халқаро медия-тадбири бўлиб ўтди. Тадбирда етакчи британиялик ва хорижий тарихчилар, шарқшунослар, дипломатик корпус, илмий жамоатчилик, маданий доиралар ва халқаро ташкилотлар вакиллари иштирок этди. Кечада Амир Темур шахси, унинг жаҳон тарихидаги ўрни, Темурийлар даври ютуқлари, Ўзбекистоннинг тарихий меросни асраб-авайлаш борасидаги замонавий ташаббуслари ҳақида махсус материаллар намойиш этилди. Кечанинг махсус тадбири британиялик жаҳон даражасидаги таниқли актёр Сер Бен Кингсли иштирокидаги "Темурийларнинг Олтин асри" янги мини-филмининг премераси бўлди. WOSCU томонидан "Ўзбекистоннинг маданий мероси дунё тўпламларида" туркуми доирасида тайёрланган янги нашр, Фируза Мелвилнинг "Кембриж университети кутубхоналарида Марказий Осиёнинг қўлёзма мероси" китобининг минтақанинг ноёб ёзма ёдгорликларига бағишланган тақдимоти алоҳида қизиқиш уйғотди. Тадбир иштирокчиларида катта қизиқиш уйғотган Ўзбекистоннинг маданий қадриятларини қайтариш тантанали маросими бўлиб ўтди. Қайтарилган буюмлар орасида Марказий Осиё тарихининг турли даврларига оид ўнта бебаҳо артефакт бор. Баъзи топилмалар Кушон даври маданияти, қадимий Термиз, буддистларнинг бадиий анъаналари ва Сўғд мероси билан боғлиқ. Баъзи буюмлар милодий ИИ–ВИИИ асрларга тўғри келади. Қайтарилган мерос рўйхатига қирол шахсига тегишли ноёб Темурид сенотаф ҳам киради. - Тарихий асарларнинг қайтиши бир неча ой давом этган кенг кўламли ва машаққатли халқаро ишларнинг натижаси бўлди. Ушбу тадбир ортида бир неча мамлакатлардан ўнлаб мутахассислар, экспертлар, ҳуқуқшунослар, санъатшунослар ва ҳуқуқ-тартибот идоралари вакиллари туришди. Қайтиш жараёни Ўзбекистон ҳудудидан келиб чиққан нарсалар тўғрисида маълумот олгандан кейин бошланди. Шундан сўнг хорижий экспертлар – WOSCU аъзолари, санъатшунослар ва маданий мерос бўйича мутахассислар кўмагида Ислом сивилизацияси марказининг халқаро ишчи гуруҳи тузилди. «Бугун биз ушбу муҳим дастурни амалга оширишда иштирок этган ҳар бир кишига ва биринчи навбатда маданий қадриятларни қайтаришга ҳисса қўшган шериклар ЕХҲТ, Арт Лосс реестри, Метрополитен полицияси, Буюк Британиянинг тегишли давлат идоралари, халқаро экспертларга, шунингдек, барчага самимий миннатдорчилигимизни билдирамиз» - деди Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази директори, WOSCU бошқаруви раиси Фирдавс Абдухолиқов.
Қайтиш жараёнида сўнгги йилларда Ўзбекистон маданий меросини хорижий коллексиялардан излаш, ўрганиш ва қайтаришнинг энг самарали халқаро механизмларидан бирига айланган WOSCU муҳим рол ўйнади. - Буюк Британия ҳуқуқ-тартибот идоралари учун маданий бойликларни қонуний эгасига қайтаришда иштирок этиш мулкнинг ноқонуний савдоси ва санъат соҳасидаги жиноятларга қарши курашиш бўйича халқаро саъй-ҳаракатларнинг муҳим қисмидир.
Бугун биз ушбу қадриятларни Ўзбекистон халқига етказиш имкониятига эга эканлигимиздан фахрланамиз. Президентимиз Шавкат Мирзиёев маданият, тарихий хотира ва миллий меросни қайтариш масалаларига қанчалик эътибор қаратаётганини кўрамиз. Буларнинг барчаси бундай ташаббуслар учун муҳим шарт-шароитларни яратади ва турли мамлакатларнинг езгу мақсад йўлидаги саъй-ҳаракатларини бирлаштиради", - деди иқтисодий жиноятлар бўлими бошлиғи детектив назоратчи Керри Вуд.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, қайтарилган объектлар орасида милоддан аввалги 2 ва 5 асрларга оид штука ва теракотадан ясалган ҳайкалтарош бошлар алоҳида ўрин тутади. Бундай асарлар Кушон даври маданий муҳитига ва қадимги Термиз буддавий санъат марказларига, жумладан қора тепа, Фаяз тепа ва Далверзинтепага хосдир.
Қадимги девор расмларининг парчалари ҳам қизиқиш уйғотади. Улардан баъзилари 7-8 асрлардаги Сўғд бадиий анъаналари ёки Жанубий Ўзбекистондаги аввалги монументал мактаблар билан боғлиқ бўлиши мумкин. "Қайтарилган буюмлар тарихий ва илмий аҳамиятга ега, чунки улар замонавий Ўзбекистон ҳудудининг қадимий тарихининг турли даврларига тааллуқли бўлиб, Марказий Осиёда асрлар давомида содир бўлган сивилизация жараёнларининг хилма-хиллигини акс еттиради", - дейди доктор Фарход Мақсудов.
Тошкентга қабул қилингандан сўнг, буюмлар қўшимча атрибут, реставрация експертизаси ва илмий тавсифдан ўтказилади. Бу уларни халқаро академик муомалага киритиш ва Ўзбекистон тарихий хотирасининг қайтарилган қисми сифатида биринчи марта кенг жамоатчиликка тақдим этиш имконини беради. Тантанали маросимда расмий ҳужжатлар имзоланиши ва қайтарилган маданий бойликлар Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказига қонуний топширилганлигини тасдиқловчи сертификатлар алмашинуви бўлиб ўтди. Ушбу ҳаракат халқаро ҳамкорлик, тарихий адолатни тиклаш ва бебаҳо ёдгорликларни тарихий ватанига қайтаришнинг муҳим рамзига айланди. - Ушбу тадбир янги босқичнинг бошланиши бўлиши мумкин: Лондондан кейин Ўзбекистондан келиб чиққан объектлар жойлашган бошқа мамлакатларда ҳам шунга ўхшаш жараёнлар мумкин. Бундай мисоллар шуни кўрсатадики, халқаро ҳамкорлик ва маданий меросга масъулиятли муносабат тарихий адолатни тиклашга ва халқларга уларнинг бебаҳо қадриятларини қайтаришга қодир", - деди Арт Лосс реестри раиси Жеймс Радклиф. Ушбу ҳаракат халқаро ҳамкорлик, ишонч, ҳуқуқий жавобгарлик ва тарихий адолатни тиклашнинг муҳим рамзига айланди.
