Ўзбекистоннинг ОТБ билан ҳамкорлиги: инфратузилмани молиялаштиришдан кенгайтирилган стратегик шерикликка қадар
Ўзбекистоннинг ОТБ билан ҳамкорлиги: инфратузилмани молиялаштиришдан кенгайтирилган стратегик шерикликка қадар
Осиё тараққиёт банкининг 59 йиллик йиғилиши 3 йил 6-2026 Май кунлари Самарқандда бўлиб ўтади. Тадбирда аъзо 69 мамлакатдан банк-молия институтлари раҳбарлари, шунингдек, халқаро ташкилотлар вакиллари иштирок этиши кутилмоқда. Муҳокама Осиё минтақасидаги ривожланишнинг асосий муаммолари ва мумкин бўлган ечимларга қаратилади. Ўзбекистонда бундай вакиллик форумининг ўтказилиши мамлакатимиз иқтисодий ислоҳотларининг тобора эътироф этилаётгани ва унинг жаҳон молия тизимидаги мавқеи мустаҳкамланаётганидан далолат беради.
Ўзбекистоннинг сўнгги йилларда ОТБ билан ҳамкорликни сезиларли даражада кенгайтириши ҳам муҳим рол ўйнади, буни мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига бир қатор объектив халқаро баҳолар тасдиқлади.
Биринчидан, Ўзбекистоннинг халқаро нуфузи барқарор ўсиш ва жаҳон рейтингидаги мавқеини мустаҳкамлаш тенденцияси кузатилмоқда. Шундай қилиб, Жаҳон банкининг давлатларнинг технологик етуклиги индексида мамлакат 71 позицияга кўтарилиб, дунёнинг энг яхши 10 мамлакатига кирди.
Иккинчидан, глобал ишлаб чиқариш, транспорт ва логистика занжирларида узилишлар давом этаётганига, хомашё ва молиявий ресурслар нархининг кўтарилишига қарамай, Ўзбекистон барқарор иқтисодий ўсишни намойиш этмоқда. 2025 йилда мамлакат тарихида биринчи марта ялпи ички маҳсулот 145 миллиард доллардан, олтин - валюта захиралари эса 60 миллиард доллардан ошди. Шу билан бирга, жалб этилган хорижий инвестициялар ҳажми сезиларли даражада ошиб, 43,1 миллиард долларга этди ва ялпи ички маҳсулотдаги инвестицияларнинг улуши 31 фоиздан ошди. Бундан ташқари, глобал савдо тизимида протекционизм ва санкциялар босимининг ошишига қарамай, республика экспортни 23 фоизга ошириб, 33,4 миллиард долларга этди.
Учинчидан, Ўзбекистоннинг ОТБ билан ҳамкорлиги кўп қиррали ва узоқ муддатли. Қўшма ташаббусларнинг умумий портфели 174 миллиард долларлик 27,5 лойиҳани ташкил этди, шундан 66 миллиард долларлик 10,5 лойиҳа амалга оширилди, яна 30 таси (4,6 миллиард доллар) амалга оширилмоқда. Бундай кўрсаткичлар ОТБнинг Ўзбекистоннинг етакчи ҳамкорларидан бири мақомини тасдиқлайди. Тўпланган тажриба асосида 2024 йил август ойида ОТБ Ўзбекистон билан 2024-2028 йилларга мўлжалланган янги беш йиллик стратегияни ишга туширди. Стратегиянинг асосий устувор йўналишлари республикага иқтисодиётни "яшил" ва инклюзив иқтисодиётга айлантиришга кўмаклашиш, хусусий секторнинг рақобатбардошлигини қўллаб-қувватлаш, шунингдек, инсон капиталига инвестицияларни рағбатлантиришдан иборат. Бундан ташқари, Ўзбекистон ва ОТБ ўртасида 2026-2028 йилларга мўлжалланган англашув меморандуми тасдиқланган бўлиб, унда умумий қиймати 28 миллиард доллар бўлган 4,2 хил лойиҳани амалга ошириш кўзда тутилган. Учрашув республикамизда бўлиб ўтаётгани Ўзбекистонни ривожланиш ва инвестициялар соҳасидаги минтақавий мулоқот маркази сифатида кўрсатаётгани ислоҳотларнинг боришини кўрсатади ва мамлакатнинг барқарор ривожланишини жадаллаштириш учун глобал шерикларни жалб қилишга ёрдам беради. Экспертларнинг фикрича, учрашув Ўзбекистон ҳукумати ва ОТБ ўртасида ҳамкорликни мустаҳкамлаш ва устувор битимлар тузиш учун муҳим майдонга айланади. Бундан ташқари, узоқ муддатли устуворликларни бирлаштириш мақсадида Ўзбекистон Президенти Ш. Мирзиёев Самарқанд саммити билан бир вақтда муҳим ҳужжат - ОТБ билан 2027-2030 йилларга мўлжалланган Кенгайтирилган стратегик шериклик дастурини имзолаш ташаббуси билан чиқди. Бу ўрта муддатли истиқбол учун йўл харитасига айланади, бу ерда асосий эътибор инсон капитали ва ижтимоий барқарорликка қаратилади.
Шундай қилиб, Ўзбекистоннинг ОТБ билан ҳамкорлиги молиявий ёрдамдан стратегик шерикликка айланди. Бугунги кунда банк асосий лойиҳаларни молиялаштиради, ислоҳотлар кун тартибини шакллантиради, республика иқтисодиётининг узоқ муддатли ўзгаришини қўллаб-қувватлайди, яъни институционал шерик сифатида ишлайди. Бундай ҳамкорлик Ўзбекистон учун бир қатор муҳим афзалликларни очиб беради.
1) иқтисодий-имтиёзли кредитлар ва грантлар олиш, кенг кўламли дастурларни амалга ошириш жараёнида бюджетга юкни камайтириш, инвестиция муҳитини яхшилаш ва узоқ муддатли хорижий инвестициялар оқими, инфратузилмани ривожлантириш, бандликни ошириш;
2) таркибий-бозор ислоҳотларини жадаллаштириш, иқтисодиётни еркинлаштириш ва диверсификация қилиш, хусусий секторни ривожлантириш;
3) стратегик-глобал иқтисодиётга интеграция, "яшил" ўсиш моделига ўтиш, минтақавий занжирлар ва транспорт ва логистика коридорларида иштирок этиш.
Кўриб турганингиздек, ОТБнинг бугунги кун тартиби Ўзбекистоннинг бугунги ислоҳотларига тўғри келади. Мутахассисларнинг фикрига кўра, республика ўз миллий стратегиясини банкнинг устувор йўналишлари билан синхронлаштирди ва натижада таркибий ислоҳотларни жадаллаштириш ва иқтисодиётнинг барқарорлигини ошириш учун янада кўпроқ маблағ жалб қилиши мумкин. Умуман олганда, Ўзбекистон ва ОТБ ўртасидаги замонавий ҳамкорлик моделининг энг муҳим хусусиятлари қуйидагилардан иборат: мураккаблик (барча асосий тармоқларни қамраб олиш), стратегик ёндашув (Ўзбекистоннинг 2030 йилдаги узоқ муддатли мақсадлари билан боғлиқлик), институционал чуқурлик (ислоҳотлар, тартибга солиш, стандартлар), барқарорлик (экология, инклюзивлик) . Шундай қилиб, бугунги кунда ОТБ нафақат кредитор, балки Ўзбекистоннинг таркибий ислоҳотлари, иқтисодий модернизацияси ва жаҳон иқтисодий жараёнларига интеграциялашувида иштирок етувчи муҳим стратегик шерик сифатида фаолият юритмоқда.
Дмитрий Тростянский, Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти Бош илмий ходими Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги, Иқтисод фанлари доктори
