Ўзбекистон, Қозоғистон ва Озарбайжон яшил коридор лойиҳаси орқали Европага яшил энергия экспорт қилади
Ўзбекистон, Қозоғистон ва Озарбайжон яшил коридор лойиҳаси орқали Европага яшил энергия экспорт қилади
Бугунги кунда дунёнинг энергия харитасида янги ва улкан стратегик вектор шаклланмоқда. Ўзбекистон, Қозоғистон ва Озарбайжон ўртасида ўрнатилган стратегик ҳамкорлик нафақат минтақавий энергетика хавфсизлигини мустаҳкамлаш, балки жаҳон миқёсида "яшил" ўзгаришларни янги босқичга олиб чиқишга хизмат қиладиган тарихий қадамдир. Бу улкан ташаббус биринчи навбатда ўзаро ишонч, мустаҳкам дўстлик ва уч қардош Давлат раҳбарларининг келажак авлодлар олдидаги юксак масъулиятига асосланади.
Ўзбекистоннинг "яшил" ривожланиш стратегияси Сўнгги йилларда Ўзбекистонда қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш бўйича кенг кўламли ва жадал ислоҳотлар амалга оширилди. Бугунги кунга қадар мамлакатимизнинг турли ҳудудларида умумий қуввати 15 Мвт бўлган 5 қуёш ва 5 шамол электр стансиялари фойдаланишга топширилди, улар аҳоли ва мамлакат иқтисодиёти учун "яшил" энергия ишлаб чиқаради.
Еътиборлиси, қуёш фотоелектр стансияларининг қуввати 3930 Мвт, шамол электр стансияларининг қуввати 1652 Мвт. Энергия таъминоти барқарорлигини таъминлаш мақсадида умумий қуввати 12 Мвт бўлган 1545 қўшимча энергия сақлаш тизими ишга туширилди. Агар рақамларга қарасак, биргина 2025 йилнинг ўзида қуёш ва шамол электр стансиялари 10,5 миллиард квт / соат электр энергияси ишлаб чиқаришга муваффақ бўлди. 2026 йил бошидан 15 апрелгача бу кўрсаткич 2,5 миллиард квт соатдан ошди ва йил охирига қадар уни 15 миллиард квт соатгача ошириш режалаштирилган.
2030 йилга келиб Ўзбекистон ҳақиқий "яшил" энергия марказига айланади: қуёш ва шамол электр стансияларининг умумий қуввати 21 Гвт га этади ва мамлакатда ишлаб чиқариладиган умумий электр энергиясининг 54 фоизини қайта тикланадиган манбаларга таяниш зарур. Натижада йилига 18 миллиард кубометр табиий газ тежалади ва 25 миллион тонна зарарли газлар атмосферага чиқарилишининг олди олинади.
Минтақавий бирдамлик: биродарларнинг стратегик танлови Бундай юксак даражаларга эришишда минтақа давлатлари, айниқса яқин қўшнимиз ва стратегик ҳамкоримиз Қозоғистон билан муносабатлар муҳим аҳамият касб этади. Қозоғистон Республикаси Президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг яқинда Ўзбекистонга ташрифи чоғида икки мамлакат раҳбарлари саноат, хусусан, енергетика соҳаларини ривожлантиришнинг устувор йўналишларини белгилаб олдилар.
Ушбу дўстона муносабатлар нафақат икки мамлакат, балки бутун минтақанинг энергия барқарорлигини кафолатлайди. Уч мамлакат-Ўзбекистон, Қозоғистон ва Озарбайжон раҳбарларининг узоқни кўзлаган сиёсати ва дўстлиги туфайли яшил коридор лойиҳаси амалга оширилмоқда. 2024 йил Май ойида ўзаро англашув меморандуми билан бошланган бу йўл ўша йилнинг ноябр ойида Бокуда бўлиб ўтган CОП-29 халқаро саммитида уч мамлакат президентлари томонидан имзоланган стратегик шериклик тўғрисидаги битим билан янада мустаҳкамланди.
Ушбу тарихий ҳужжат нафақат енергия ишлаб чиқаришда, балки уни узатишда ҳам янги даврни бошлаб берди. Яшил коридор-келажак сари амалий қадамлар Лойиҳанинг амалий босқичлари изчил давом этмоқда. 27 йил 2024 декабрда имзоланган таъсис шартномаси доирасида Ўзбекистон, Қозоғистон ва Озарбайжон миллий операторлари - Ўзбекистон Миллий електр тармоқлари ОАЖ, КЕГОC ОАЖ ва Азеренергй ОАЖ умумий мақсад йўлида бирлашдилар. 2025-йил бошида Тошкентда Саудия Арабистони Қироллиги энергетика вазирлиги вакиллари иштирокида бўлиб ўтган музокаралар лойиҳанинг халқаро миқёсда ишончлилигини яна бир бор тасдиқлади. 1 йил 2025 июлда Бокуда "Green Corridor Alliance" масъулияти чекланган жамиятининг ташкил этилиши лойиҳанинг институционал асосини яратди.
Дунёга машҳур Италиянинг CЕСИ компанияси лойиҳанинг техник-иқтисодий асосини ишлаб чиқишда иштирок етган ва Осиё тараққиёт банки билан имзоланган шартномага кўра, ушбу ҳужжат 2027 йил бошидан олдин тақдим этилади.
Ҳозирда уч мамлакат мутахассислари CЕСИ билан лойиҳанинг мукаммал модели (техник-иқтисодий асослаш) устида ишламоқда. Хулоса қилиб айтганда, ушбу стратегик шериклик нафақат яшил энергияни Европага экспорт қилиш, балки Марказий Осиё ва Каспий минтақасини ягона, экологик тоза ва рақамли энергия тизимига ўтиш учун муҳим устун ҳисобланади. Шубҳасиз, давлат раҳбарларининг дўстона иродаси ва минтақавий бирдамлик руҳи Ўзбекистонни келажакда жаҳон енергетика бозорининг энг ишончли ва асосий иштирокчиларидан бирига айлантиради. Енергетика вазирлиги Ўзбекистон Республикаси
