Инфографика: Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорлик

Инфографика: Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорлик
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази (CЕРР) Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги тўққиз йиллик савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорликнинг асосий кўрсаткичларини акс эттирувчи инфографикани тайёрлади.
Сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги иқтисодий ҳамкорлик изчил кенгайиб, бугунги кунда нафақат савдо, балки турли соҳалардаги саноат кооперациясини, хусусан, энергетика ва қишлоқ хўжалигини ҳам қамраб олмоқда. Кўп соҳаларда икки томонлама ҳамкорликни қўллаб-қувватлаш учун мустаҳкам ҳуқуқий база яратилган. 2018 йилда мамлакатлар стратегик шериклик тўғрисидаги шартномани, сўнгра 2024 йилда Иттифоқчилик муносабатлари тўғрисидаги шартномани имзоладилар.
Тожикистон Ўзбекистоннинг асосий савдо-иқтисодий шериклари қаторига киради ва Ўзбекистон товарлари импортчилари орасида 9-ўринни егаллайди ва Ўзбекистон умумий експортининг 2 фоизини ташкил етади. Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги икки томонлама савдо еркин савдо режимида олиб борилмоқда, умумий товар айланмаси 1 млрд долларга яқинлашмоқда.
Икки Томонлама Савдо Кўрсаткичлари Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 3,8-2017 йиллар мобайнида 2025 marta ошиб, 237,9 млн доллардан 912,4 млн долларгача ўсди. Экспорт 3.7 marta, $186.1 млн дан $683.1 млн га, импорт еса 4.4 марта, $51.8 млн дан $229.3 млн га ўсди. Ўзбекистоннинг ижобий савдо баланси 3,4 баробар кенгайиб, $134,3 млн. дан $453,8 млн.гача ўсди. 2025 йилда 2024 йилга нисбатан савдо айланмаси 29,9 фоизга, експорт 24,1 фоизга ва импорт 13,8 фоизга ўсди.
2025 йилда Ўзбекистоннинг Тожикистонга экспорти таркиби 683,1 млн долларни ташкил этди ва шу жумладан: саноат товарлари (турли трикотаж ва кигиз маҳсулотлари, пластмасса буюмлар, прокат ва бошқалар).) – $222,7 млн (32,6%); машина ва transport ускуналари (шу жумладан электротехника маҳсулотлари) - $58,7 млн (8,6%); нефт маҳсулотлари (бензин, газ нефт, битум) – $53,1 млн (7,8%); кимёвий маҳсулотлар (полимерлар, сулфатлар, силикатлар, ўғитлар, бўёқлар) – $53 млн( 7.8%); озиқ-овқат маҳсулотлари (ҳайвон озуқа, тухум, қандолат, қайта ишланган гўшт маҳсулотлари, ва бошқалар.)- $48.2 млн (7.1%); турли ишлаб чиқарилган маҳсулотлар (қурилиш материаллари, тайёр кийимлар, ипак матолар)-$21 млн (3,1%); ноозиқ-овқат хом ашёси - $8,1 млн (1,2%); бошқа товарлар (шу жумладан жисмоний шахслар томонидан сотиладиган товарлар) – $70,1 млн (10,3%); шунингдек хизматлар (асосан темир йўл транспорти) – $147.4 млн (21.6%). 2025 йилда
Тожикистондан импорт таркиби $ 229,3 млн. ни ташкил етди ва шу жумладан: металл рудалари ва консентратлари (рух, мис ва қимматбаҳо металлар) – $108,9 млн. (47,5%); кўмир - $ 22,3 млн. (9,7%); алюминий – $25,4 млн. (11%); электр энергияси – $17,9 млн (7,8%); пахта толаси - $17,6 млн (7,8%); мевалар – $7,4 млн (3,2%); қора металлар - $5,1 млн (2,2%); паррандачилик – $2,4 млн (1,1%); пластик чиқиндилар - $1,8 млн (0,8%); олтингугурт, дала шпати ва бошқалар; шунингдек хизматлар (асосан темир йўл транспорти) - $6,6 млн (2,9%).
Инвестициявий Ҳамкорлик 1 йил 2026 март ҳолатига кўра Ўзбекистонда Тожикистон сармояси иштирокидаги 420 та корхона (хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар умумий сонининг 2,2%), шу жумладан 110 та қўшма корхона ва 310 та 100% Тожикистон капитали иштирокидаги корхоналар фаолият кўрсатмоқда. 2025 йилда 2024 йилга нисбатан тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва Тожикистондан жалб қилинган кредитлар ҳажми уч баравар кўпайиб, 64 млн.дан 196 млн.
2017-2025 йилларда Тожикистондан жалб қилинган хорижий давлатлар ва кредитларнинг умумий ҳажми 373 млн . Тожикистон капитали иштирокидаги корхоналар фаолиятининг асосий йўналишларига савдо, қурилиш материаллари ишлаб чиқариш, озиқ-овқат саноати, transport ва бошқа хизматлар киради. Тожикистонда ҳам Ўзбекистон сармояси иштирокидаги корхоналар муваффақиятли фаолият юритмоқда.
Хусусан, энергетика соҳасида, жумладан, Зарафшон дарёсида гидроелектростанциялар қуриш бўйича йирик қўшма лойиҳалар амалга оширилмоқда. Ўзбекистонлик хусусий капитал иштирокида 2019 йилда Тожикистонда 10 дан ортиқ турдаги маиший техника ишлаб чиқарадиган "Артел Авесто Electronics" қўшма корхонаси ташкил этилди.
Савдони кенгайтириш истиқболлари Ўзбекистон ва Тожикистон умумий чегарага эга ва транспорт инфратузилмаси яхши ривожланган.
Қисқа етказиб бериш масофаларини ҳисобга олган ҳолда транспорт харажатлари нисбатан паст бўлиши мумкин, бу эса экспортни кенгайтириш учун қулай шароит яратади. Шу нуқтаи назардан, Тожикистон Ўзбекистондан Тожикистонда ишлаб чиқарилмайдиган ва импорт қилинадиган тайёр маҳсулотлар експортини кўпайтириш учун истиқболли бозорни англатади.
Буларга автомобиллар, маиший техника-айниқса музлатгичлар, кир ювиш машиналари ва кондиционерлар каби йирик ўлчамдаги товарлар, шунингдек, айрим озиқ—овқат маҳсулотлари, тўқимачилик, кимё ва бошқа товарлар киради.