Ўзбекистон-Тожикистон Иттифоқи: кўп қиррали ҳамкорликни янада кенгайтириш йўлида
Ўзбекистон-Тожикистон Иттифоқи: кўп қиррали ҳамкорликни янада кенгайтириш йўлида
Тожикистон Президенти Имомали Раҳмоннинг 26-27 март кунлари Ўзбекистонга ташрифи сўнгги йилларда барқарор ижобий динамикани намойиш етаётган Ўзбекистон-Тожикистон муносабатларига қўшимча суръат бахш этади. Бугунги кунда икки томонлама алоқалар ўз тарихидаги енг яхши даврни бошдан кечирмоқда.
Тошкент ва Душанбе узоқ йиллик масалаларни муваффақиятли ҳал етиб, ҳамкорликнинг сифат жиҳатидан янги босқичига ўтиш учун мустаҳкам пойдевор яратди. Ҳамкорлик илгари эпизодик ва кўп жиҳатдан оппортунистик омилларга боғлиқ бўлган бўлса, енди у тизимли, кўп даражали ва стратегик хусусиятга ега бўлди. Бу жараёнда икки давлат раҳбарларининг изчил ва узоқни кўзлаган сиёсати ҳал қилувчи рол ўйнади.
Шавкат Мирзиёев ва Имомали Раҳмон ўртасидаги мунтазам ва ишончли алоқалар бутун давлатлараро муносабатлар тизимининг янгиланишига, барқарор ички динамикани таъминлашга хизмат қилмоқда.
2017-йилдан буён Ўзбекистон ва Тожикистон раҳбарлари 40 дан ортиқ учрашув ўтказиб, ҳамкорликни изчил ривожлантириш учун умумий сиёсий иродани таъкидладилар. Ушбу курснинг мантиқий чўққиси 2024 йилда Иттифоқчилик муносабатлари тўғрисидаги шартноманинг имзоланиши бўлиб, уларнинг ўзаро таъсирининг узоқ муддатли стратегик характерини институционализация қилди.
Бўлажак музокаралар эришилган натижаларни бирлаштириш ва ҳамкорликнинг янги мезонларини белгилаши кутилмоқда. Ушбу ишонч муҳити мустаҳкам институционал асос билан мустаҳкамланди. Ташқи ишлар вазирликлари ўртасидаги мунтазам маслаҳатлашувлар, тармоқ агентликлари ўртасидаги ҳамкорликни кенгайтириш, ҳукуматлараро комиссиянинг самарали фаолияти икки томонлама ҳамкорлик учун барқарор архитектурани шакллантирмоқда.
Парламентлараро ўлчов ҳам сезиларли даражада мустаҳкамланди: 2020 йилда ташкил етилган ҳамкорлик гуруҳи ташаббусларни муҳим қўллаб-қувватлайди ва уларнинг бажарилишини назорат қилади. Интенсив сиёсий мулоқот табиий равишда иқтисодиётда акс этади, бу чуқур таркибий ўзгаришларнинг барометри бўлиб хизмат қилади.
2017 – йилдан буён икки томонлама товар айирбошлаш ҳажми қарийб тўрт баробарга ошди – 237-йил якунлари бўйича 900 million доллардан 2025 million долларгача-барқарор ўсишни кўрсатди. Бундан ташқари, савдо тузилмаси ривожланмоқда: анъанавий товарлар билан бир қаторда тўқимачилик, қурилиш материаллари, электротехника ва машинасозлик каби юқори қўшимча қийматли маҳсулотларнинг улуши ортиб бормоқда. Бу ўрта муддатли истиқболда 2 миллиард долларлик белгига еришишга қаратилган иқтисодий ҳамкорликнинг янада диверсификацияланган моделига ўтишни кўрсатади. Шу билан бирга, диққат аста-секин савдодан инвестиция ва саноат кооперациясига ўтмоқда.
2017-йилдан буён Ўзбекистонда Тожикистон капитали иштирокидаги корхоналар сони 13 баробардан зиёд ўсиб, 343 тага етди. Ҳозирги кунда 70 га яқин компания фаолият юритаётган Тожикистонда ҳам ўзбек бизнеси фаол равишда кенгайиб бормоқда, бу бизнес ҳамжамиятида ўзаро ишончнинг ортиб бораётганини акс эттиради.
Ушбу ҳамкорлик доирасида 2021 йилда Ўзбекистон-Тожикистон минтақалараро инвестиция форуми бошланди. Худди шу йили устав капитали билан қўшма инвестиция компанияси ташкил етилди, кейинчалик у тўрт баравар кўпайди – 12 million доллардан 50 million долларгача. Бу саноат, енергетика, қишлоқ хўжалиги, соғлиқни сақлаш, банк ва қурилиш соҳаларида йирик лойиҳаларни амалга ошириш учун молиявий асос яратди.
Замонавий чегара инфратузилмасини ривожлантириш кейинги интеграция учун муҳим аҳамиятга ега. Хусусан, "Фотехобод – Ойбек" чегара постида савдо-логистика марказининг ташкил етилиши трансчегаравий савдо самарадорлигини оширишга хизмат қилади.
Шу билан бирга, Ургут тумани чегара ҳудудларини иқтисодий фаолият марказларига айлантиришга қодир кенг қамровли transport, логистика ва савдо маркази сифатида ривожланмоқда. Амалга оширилаётган лойиҳаларга савдо, логистика ва тиббиёт мажмуалари, шунингдек, кунига 100 тагача оғир юк ташиш қувватига ега логистика маркази ташкил етиш киради. Бунга паралел равишда божхона процедураларини соддалаштириш бўйича ҳаракатлар олиб борилмоқда.
Самарқанд-Ургут темир йўл линиясининг қурилиши transport харажатларини камайтириш ва минтақавий алоқани кенгайтириш йўлидаги муҳим қадам бўлади. Анъанавий равишда минтақадаги енг нозик масалалардан бири бўлган сув – енергетика соҳасидаги ҳамкорликни ўзгартириш ҳам шундан далолат беради. Ўтган рақобатдан узоқлашиб, томонлар ўзаро манфаатларга жавоб берадиган прагматик моделни изчил шакллантирмоқда, ирригация тизимларини модернизация қилиш ва гидроенергетикани ривожлантириш бўйича қўшма лойиҳаларни амалга оширмоқда. Ушбу ёндашув шуни кўрсатадики, ҳатто енг мураккаб масалалар ҳам барқарор ҳамкорлик ва ривожланиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин. Маданий-гуманитар соҳада енг чуқур ўзгаришлар рўй бермоқда. Фуқаролар ўртасидаги алоқаларни кенгайтириш, ўзаро саёҳатнинг ўсиши ва маданий-маърифий алмашинувнинг ривожланиши давлатлараро алоқалар янги сифатга ега бўлган умумий гуманитар маконни шакллантирмоқда.
Саёҳат қоидаларини либераллаштириш туризм соҳасидаги ҳамкорликни жонлантирди. 2022 йил июн ойида Тошкент–Душанбе йўловчи поезди қатнови йўлга қўйилди, Тошкент–Хўжанд ва Қўқон-Шайдон ўртасида мунтазам автобус йўналишлари қайта тикланди; ҳаво алоқаси кенгайиб, ҳозирда ҳафтасига 16 та рейсни амалга оширди.
Натижада ўтган йилнинг ўзида 2,7 million Тожикистон фуқароси Ўзбекистонга ташриф буюриб, ўзаро ишонч ва очиқликнинг юксак даражасини кўрсатди. Сиёсий келишувлар тобора кундалик ўзаро муносабатларнинг амалий ҳақиқатига айланиб бормоқда. Бу жараён икки халқнинг тарихий ва етник-маданий яқинлиги билан янада мустаҳкамланади.
Ўзбекистонда муҳим тожик жамоалари ва Тожикистондаги ўзбек жамоаларининг мавжудлиги ушбу ҳамкорликни ўрнатилган ижтимоий ва маданий алоқаларнинг табиий кенгайишига олиб келади. Шу нуқтаи назардан, гуманитар ўлчов иттифоқчилик муносабатлари барқарорлигининг асосий омилига айланди.
Шу аснода Имомали Раҳмоннинг Тошкентга бўлажак ташрифи нафақат еришилган марраларни мустаҳкамлаш, балки келгусидаги ҳамкорлик учун янги стратегик йўналишларни белгилаш учун ҳам мўлжалланган. Унинг натижалари, шубҳасиз, икки томонлама шерикликни янада мустаҳкамлаш ва бутун минтақанинг барқарорлигини оширишга қаратилган аниқ лойиҳа ва ташаббусларда ўз аксини топади.
