Ўзбекистон-Туркия муносабатлари динамикаси прагматизм, ўзаро ишонч ва аниқ натижаларга эътиборни акс эттиради.
Ўзбекистон-Туркия муносабатлари динамикаси прагматизм, ўзаро ишонч ва аниқ натижаларга эътиборни акс эттиради.
Ўзбекистон Республикаси президенти ҳузуридаги стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директорининг биринчи ўринбосари Акрамжон Нематов Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Туркияга ташрифи якунларини шарҳлаб, ушбу баҳо билан ўртоқлашди. Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон раҳбарининг 29 йил 2026 январда якунланган Туркия Республикасига расмий ташрифига нафақат икки томонлама сиёсий тақвимдаги яна бир воқеа, балки, аввало, Ўзбекистон-Туркия муносабатларини институционал мустаҳкамлашдаги муҳим воқеа сифатида қараш лозим. Унинг натижалари бир неча йил аввал Тошкент ва Анқара ўртасидаги ўзаро муносабатлар сифат жиҳатидан янги босқичга – прагматизм ва ўзаро манфаатларга асосланган ҳар томонлама стратегик шериклик даражасига кўтарилганини яққол тасдиқлади. Ушбу муносабатларнинг янги сифатини шакллантиришда Президент Шавкат Мирзиёевнинг шахсий роли алоҳида еътиборга лойиқдир. Унинг проактив сиёсати ва стратегик ёндашуви икки томонлама ҳамкорликни тизимли даражага кўтаришга имкон берди, бу ерда прагматизм барқарор ривожланишга узоқ муддатли еътибор билан бирлаштирилган. Президент ташаббуси туфайли ташрифлар ва ҳамкорлик дастурлари мунтазам ва институционализация қилинмоқда, еришилган келишувлар аниқ режалаштириш ва ўлчанадиган натижалар билан амалга оширила бошланди, мамлакатлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлаш ва иқтисодий, гуманитар ва технологик алоқалар учун ишончли платформа яратилди. Шундай қилиб, тор ва кенгайтирилган форматдаги музокараларни ўз ичига олган мазкур ташриф дастури, шунингдек, Олий даражадаги стратегик ҳамкорлик Кенгашининг тўртинчи йиғилиши сиёсий ишончнинг юқорилиги ва икки томонлама мулоқотнинг етуклигини намойиш етди. Бундай учрашувлар илгари вақти-вақти билан ўтказилган бўлса, бугунги кунда стратегик ҳамкорлик Кенгаши мунтазам равишда фаолият юритиб, қарорларнинг узлуксизлигини таъминлайди ва уларнинг бажарилишини назорат қилади. Рамзий маънода, муҳим воқеалар Муқаддас Рамазон ойи ва абадий Дўстлик ва ҳамкорлик шартномасининг 30 йиллиги арафасида бўлиб ўтди ва бу ҳамкорликнинг қадрият ва тарихий асосини кўрсатди. Ҳозирги кунда Ўзбекистон-Туркия ҳамкорлиги конструктив ва прагматик ўзаро ёндашувлар билан ажралиб туриши, умумий хавфсизлик ва барқарор ривожланишни таъминлашга қаратилган очиқ шериклик модели сифатида барпо етилаётгани муҳим аҳамият касб етмоқда. Бу ташқи сиёсат, мудофаа ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари бўйича мувофиқлаштиришни бирлаштирган "4+4" форматини якунлашда акс етади. Олдинги маслаҳат механизмларидан фарқли ўлароқ, ушбу format амалий характерга ега ва кибер таҳдидлар, трансчегаравий жиноятлар ва бошқа ноанъанавий муаммоларга тизимли жавоб беришга имкон беради. Ҳамкорликнинг иқтисодий жиҳатлари барқарор ижобий суръат ва юқори даражадаги бир-бирини тўлдиришдан далолат беради. Сўнгги йилларда ўзаро савдо икки баравар кўпайиб, 3 йил охирига келиб 2025 миллиард долларга етди, бу ўн йил бошидаги атиги 1,5 миллиард долларга нисбатан. Давлат раҳбарларининг савдо айланмасини 5 миллиард долларга етказиш мақсади шунчаки декларациялар билан емас, балки тахминан 9 миллиард долларлик Реал инвестиция портфели билан қўллаб-қувватланмоқда. Туркия капитали иштирокидаги корхоналар сони ҳам сезиларли даражада ошди: илгари юзлаб корхоналар бўлган бўлса, бугунги кунда Ўзбекистонда 2100 дан ортиқ ана шундай компаниялар фаолият юритиб, ишбилармонлик ишончининг ортиб бораётгани ва стратегик шериклик учун мустаҳкам моддий пойдевор яратилаётганини кўрсатмоқда. Саноат, қишлоқ хўжалиги, ижтимоий ҳимоя ва бошқа устувор йўналишлардаги лойиҳаларни янада ривожлантириш, жумладан, имтиёзли савдо шартномасида назарда тутилган товарлар рўйхатини кенгайтириш зарурлиги таъкидланди. Ташрифга тайёргарлик жараёнида алоҳида дастур доирасида амалга ошириладиган саноат кооперациясининг янги устувор йўналишлари аниқланди. Биринчи навбатда савдо ва қурилишга йўналтирилган ҳамкорликнинг олдинги босқичлари билан таққослаганда, ҳозирги еътибор қўшма ишлаб чиқариш, маҳаллийлаштириш ва експортга йўналтирилган тармоқларга қаратилган. Ҳамкорликнинг кенгайиб бораётган гуманитар таркибий қисмини акс еттирувчи туризм, театр фестиваллари ва маданият ҳафталиклари, биргаликда тарихий филмлар ишлаб чиқариш, маданий мерос объектларини тиклаш соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантиришга алоҳида еътибор қаратилмоқда. Еътиборлиси, еришилган келишувлар бевосита Ўзбекистон миллий тараққиётининг таркибий муаммоларини ҳал етишга қаратилган. Ўрта коридорни ривожлантириш ва тегишли протоколда мустаҳкамланган transport ва транзит соҳасидаги ҳамкорлик мамлакатнинг географик изоляциясини бартараф етиш ва ташқи логистика йўналишларини диверсификация қилишга қаратилган. Анъанавий маршрутлар билан таққослаганда, ушбу ечимлар етказиб бериш вақтини қисқартиради ва таъминот занжирларининг чидамлилигини оширади. Саноат кооперацияси, махсус иқтисодий зоналарни бошқариш ва қўшма кластерларни ташкил етиш тўғрисидаги битимлар иқтисодиётнинг хом ашёга бўлган ишончини камайтириш ва юқори қўшимча қийматли ишлаб чиқаришни ривожлантиришга ёрдам беради. Технологик ваколатларни, шу жумладан ядро хавфсизлиги ва рақамлаштиришни ўтказиш технологик қарамлик емас, балки суверен модернизация елементи сифатида қаралиши керак. Ҳамкорликни минтақавий даражада кенгайтириш тубдан янги босқич бўлди. Ўзбекистоннинг барча вилоятларидан Туркияга делегацияларнинг ташрифларини ташкил етиш нияти ҳамкорликнинг марказлаштирилган моделидан янада мослашувчан, марказлаштирилмаган шериклик архитектурасига ўтишни акс еттиради. Минтақалараро алоқалар илгари чекланган бўлса-да, 2026-2027 йилларга мўлжалланган ҳаракатлар режасида икки мамлакат ҳудудлари ўртасида барқарор шериклик алоқаларини шакллантириш, қўшма лойиҳаларни ишга тушириш ва маҳаллий ташаббуслар портфелини ривожлантириш кўзда тутилган. Шунингдек, қишлоқ хўжалиги, боғдорчилик, соғлиқни сақлаш ва тиббий туризм соҳаларида илғор турк амалиётларини амалга ошириш учун катта салоҳият қайд етилди. Ҳарбий-техникавий ҳамкорлик соҳаси алоҳида еътиборга лойиқдир. Ўтган йиллар билан таққослаганда, ўзаро алоқалар маслаҳатлашувлар билан чекланган бўлса, имзоланган шартномалар ҳарбий тиббиёт, кадрлар тайёрлаш, кузатув тизимлари ва учувчисиз учиш аппаратларини жорий етиш соҳасида чуқурроқ ҳамкорликни назарда тутади. Ушбу ҳамкорлик фақат мудофаа хусусиятига ега бўлиб, Ўзбекистон Қуролли кучларининг касбий даражаси ва техник имкониятларини оширишга қаратилган бўлиб, бу миллий мудофаа қобилиятини мустаҳкамлашга оқилона ҳисса қўшади. Ўзбекистон-Туркия ҳамкорлигининг гуманитар йўналиши муносабатларга янада чуқур ва барқарорлик бахш етади. 2026-2027 йилларга мўлжалланган маданий ҳамкорлик режасининг амалга оширилиши, Бухорода тўртинчи Ректорлар форумини ўтказиш тўғрисидаги битим ва қўшма таълим лойиҳалари ҳамкорликнинг узоқ муддатли пойдеворини ташкил етади. Ўзбекистоннинг зилзиладан зарар кўрган Хатай вилоятини реконструксия қилиш, "Ўзбекистон" турар-жой мажмуаси ва умумтаълим мактаби қурилишидаги иштироки амалий бирдамликнинг яққол намунаси бўлди. Ўзбекистоннинг хориждаги биринчи таълим муассасаси—Истанбулнинг Бекиркой туманида ўзбек мактаби қурилишининг бошланиши ҳам рамзий маънога ега бўлиб, ҳамкорлик ва диаспорага ёрдам беришнинг гуманитар жиҳатларига стратегик еътибор қаратилганини акс еттиради. Умуман олганда, Туркияга ташриф Ўзбекистон-Туркия муносабатлари прагматик, динамик ва масъулиятли шериклик сифатида ривожланиб бораётганини тасдиқлади. Икки томонлама ҳамкорликнинг аввалги босқичлари билан таққослаганда, амалдаги format институционал барқарорлик, иқтисодий ва минтақавий ҳамкорликнинг кенгайиши, гуманитар алоқаларнинг чуқурлашиши билан ажралиб туради. Еришилган келишувлар transport ва технологик чекловларни бартараф етиш, иқтисодиётни модернизация қилиш, мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш ва умумий хавфсизликни таъминлаш учун қўшимча воситаларни яратиб, ўзгарувчан global муҳитда Ўзбекистоннинг халқаро ҳамкорлигини янада кенгайтириш учун мустаҳкам замин яратмоқда.
"Дунё" ИА Тошкент
