Келажак авлодлар учун ҳамкорлик
Келажак авлодлар учун ҳамкорлик
Тошкент ва Tокио ўртасидаги масофа 6000 километр бўлишига қарамай, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 18-20 декабр кунлари Японияга расмий ташрифи Ўзбекистон-Япония муносабатларини келажак авлодлар учун кенгайтирилган стратегик шерикликнинг сифат жиҳатидан янги босқичига кўтарди. Ўзбекистоннинг Япония билан муносабатлари чуқур тарихий илдизларга ега. Асрлар давомида Самарқанд Буюк Ипак йўлининг асосий марказларидан бири бўлиб хизмат қилган бўлса, Япониянинг қадимий пойтахти Нара унинг Шарқий дарвозаси бўлган. Буюк Ипак йўли бўйлаб, шу жумладан Ўзбекистон ва Япония ўртасидаги савдо ва билим алмашинуви халқаро савдо ва маданий ҳамкорликни ривожлантиришда, цивилизациялар ўртасида мустаҳкам маданий кўприкларни шакллантиришда муҳим рол ўйнади. Бугунги кунда Самарқанд ва Нара егизак шаҳарлардир. Ўзбекистон мустақилликка еришганидан буён Ўзбекистон ва Япония ўртасида ўзаро манфаатли ҳамкорликнинг ишончли ва барқарор алоқалари ривожланиб бормоқда. Дипломатик муносабатлар ўрнатилгандан буён Япония Ўзбекистоннинг асосий технологик ва сармоявий шерикларидан бири бўлиб келмоқда. Иқтисодий ҳамкорлик динамикаси Иқтисодий ҳамкорликнинг енг жадал ўсиши сўнгги йилларда Ўзбекистонда кенг қамровли иқтисодий ислоҳотлар бошлангандан сўнг рўй берди. Ўзбекистон-Япония иқтисодий ҳамкорлигини ривожлантиришда Япония ташқи савдо ташкилоти (ЖЕТРО), Япония халқаро ҳамкорлик агентлиги (ЖИCА) ва Япония халқаро ҳамкорлик банки (ЖБИC) муҳим ўрин тутади. ЖИCА билан ҳамкорлик сўнгги йилларда стратегик шериклик даражасига етди. Лойиҳа портфелининг қиймати 8 миллиард доллардан ошди ва соғлиқни сақлаш, енергетика, transport, таълим, саноат ва бошқа соҳаларда қиймати 3 миллиард доллардан ортиқ бўлган қўшимча ташаббуслар кўриб чиқилмоқда. Ташриф давомида ЖИCА билан иқтисодий зоналарни ривожлантириш, қишлоқ хўжалиги, тиббий асбоб-ускуналар билан таъминлаш ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш, шунингдек, Япон сармоядорлари учун махсус иқтисодий зонани ишга тушириш бўйича Япония моделлари ва стандартларига мувофиқ янги шартномалар имзоланди. ЖБИC билан ҳамкорлик ҳам жадал ривожланмоқда. Бугунги кунда банк билан умумий лойиҳа портфели нефт-кимё, енергетика, телекоммуникация, инфратузилма ва енгил саноат каби соҳаларда 5 миллиард доллардан ошади. Ташриф давомида 10 миллиард доллардан зиёд янги лойиҳалар тайёрлаш ва мавжуд ташаббуслар самарадорлигини ошириш масалалари муҳокама қилинди. Савдо алоқалари ҳам жадал ривожланмоқда. 2017-2024 йилларда Ўзбекистоннинг Япония билан товар айланмаси икки баробардан зиёд ошиб, 166,2 million доллардан 388,5 million долларгача ўсди. 2024 йилда ўсиш тезлашди ва 64,1 йилга нисбатан 2023% га ўсди, 236,8 миллиондан 388,6 million долларгача. Япония импортининг 90% дан ортиғи машина ва ускуналардан иборат бўлса, Ўзбекистоннинг Японияга експортида хизматлар ва кимёвий ўғитлар, шунингдек, мева-сабзавот маҳсулотлари, тўқимачилик маҳсулотлари, радиоактив елементлар ва реактив ёқилғи устунлик қилади. Сармоявий ҳамкорлик ҳам кенгаймоқда. Сўнгги саккиз йил ичида Ўзбекистонда фаолият юритаётган Япония корхоналари сони ўн баробар ошди, қўшма лойиҳа портфели еса 20 миллиард доллардан ошди. Япониянинг Сожитз, Toyota Цушо, Sumitomo, Иточу, Киото Plaza, Балcом, Шикоку Electric каби етакчи компаниялари Ўзбекистонда енергетика, геология, туризм, инфратузилмани ривожлантириш, ИТ ва бошқа соҳаларда йирик лойиҳаларни амалга ошириб, фаол фаолият юритмоқда. Масалан, Сожитз корпорацияси Сирдарё вилоятида естродиол електр стансияси, кўп тармоқли шифохона, Тошкентда янги халқаро аеропорт, шамол електр стансиясини қуриш каби лойиҳаларни амалга оширмоқда. Ташриф давомида компаниянинг тиббий клиникалар ва таълим муассасаларини модернизация қилиш, трансчегаравий "яшил" енергия коридорини яратиш, газ компрессор станцияларини модернизация қилиш, Япон инвесторлари учун махсус иқтисодий зонани ташкил етишда иштирок етиш режалари қўллаб-қувватланди. Sumitomo корпорацияси Самарқанд вилоятида иккита қуёш електр стансияси ва енергия сақлаш тизимини қурмоқда, шу каби шамол енергетикаси лойиҳаси Қорақалпоғистон Республикасида ҳам режалаштирилган. Ташриф чоғида Ўзбекистон президенти корпорация билан 2030 йилгача ҳамкорлик дастурини қабул қилишни таклиф қилди. Ўзбекистон Иточу корпорацияси билан машинасозлик, геология ва инфратузилма соҳаларида узоқ йиллик ҳамкорликка ега. Японияга муҳим фойдали қазилмаларни експорт қилиш бўйича узоқ муддатли келишувларга еришилди. Ташриф давомида ҳамкорликнинг янги йўналишлари, жумладан, сувни тозалаш, автомобилсозлик, ҳаво ҳаракатини бошқариш тизимларини модернизация қилиш, шунингдек, ижтимоий соҳада давлат-хусусий шериклик лойиҳаларини амалга ошириш масалалари муҳокама қилинди. ЖОГМЕC ИТОЧУ корпорацияси билан биргаликда Навоий ва Қашқадарё вилоятларида уран конларини ўзлаштирмоқда. Ташриф давомида ушбу компанияларнинг Ўзбекистондаги истиқболли майдонларда қимматбаҳо металл конларини ўзлаштириш режалари ҳам кўриб чиқилди ва тасдиқланди. Музокаралар ва ташриф натижалари Музокаралар чоғида Ўзбекистон ва Япония ўртасидаги стратегик шерикликни янада чуқурлаштириш, давлатлараро ҳамкорликнинг барча йўналишларини қамраб олиш масалалари муҳокама қилинди. Ҳамкорликнинг мавжуд форматларини, жумладан, парламентлараро дўстлик гуруҳларини, иқтисодий ҳамкорлик қўмиталарини ва устувор йўналишларда тармоқ механизмларини мустаҳкамлаш муҳимлиги таъкидланди. Президент Шавкат Мирзиёев ва Бош вазир Санае Такайчи ўртасидаги музокаралар чоғида стратегик шерикликни ривожлантиришнинг бир қатор устувор йўналишлари, жумладан, яшил енергетика ва саноат декарбонизацияси, ахборот технологиялари, муҳим фойдали қазилмалар, машинасозлик соҳасидаги ҳамкорлик, соғлиқни сақлаш ва туризм инфратузилмасини модернизация қилиш каби соҳалар белгиланди. Ташриф учун тайёрланган 12 миллиард доллардан ортиқ янги ҳамкорлик лойиҳаларини амалга ошириш учун Ўзбекистон Президенти қўшма инвестиция платформасини ташкил етишни таклиф қилди. Шунингдек, Самарқанд вилоятида Япония стандартлари ва амалиёти асосида махсус иқтисодий зона ташкил етиш, шунингдек, япониялик ҳамкорлар билан биргаликда амалга оширилаётган "бир қишлоқ – бир маҳсулот" дастурини кенгайтириш режалари еълон қилинди. Келгуси йилда Самарқандда биринчи Ўзбекистон-Япония минтақавий форумини ўтказиш таклиф қилинди. Ўзбекистон Президенти ва Япония Иқтисодиёт, савдо ва саноат вазири Рёсеи Аказава ўртасидаги учрашувда ЖЕТРО ва Япониянинг Россия ва НИС билан савдо ассоциацияси (РОТОБО) фаол иштирокида бизнес ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш бўйича ҳаракатлар режасини ишлаб чиқишга келишиб олинди. Ташрифнинг асосий елементи Президентнинг Япония бизнесининг етакчи вакиллари билан учрашуви бўлди. Президентимиз сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Япония ўртасидаги ҳамкорлик сифат жиҳатидан янги тус олганини алоҳида таъкидлади. Япония компаниялари илгари асосан пудратчи сифатида иштирок етган бўлса, бугунги кунда улар Ўзбекистон иқтисодиётига фаол сармоя киритмоқда, қўшма корхоналар ташкил етмоқда, менежментда иштирок етмоқда, технологияларни узатмоқда ва инсон капиталини ривожлантиришга ҳисса қўшмоқда. "Ушбу сифат ўзгаришлари натижасида Япония Ўзбекистоннинг асосий иқтисодий ва технологик шерикларидан бирига айланди", - деди Президент. Ушбу баҳолашлар асосида Япония бизнеси билан келгусидаги ҳамкорликнинг устувор йўналишлари белгилаб олинди. Булар енергия барқарорлигини таъминлаш ва яшил ўтишни ривожлантириш, қайта тикланадиган енергия манбалари ва сақлаш тизимларини ривожлантириш, Ўзбекистон иқтисодиётининг углерод зичлигини камайтиришдир. Муҳим минералларни чуқур қайта ишлаш ва тўлиқ қиймат занжирларини ўрнатишга алоҳида еътибор қаратилди. Истиқболли йўналишларга замонавий юқори технологияли саноат иқтисодиётини қуриш учун машинасозлик ва саноат ускуналарини ривожлантириш ҳам киради. Ахборот технологияларини ривожлантиришга, шу жумладан сунъий интеллект ва рақамлаштириш дастурларини амалга оширишга алоҳида еътибор қаратилди. Яна бир муҳим йўналиш-автоматлаштириш ва рақамли бошқарув тизимлари орқали юқори технологияли, експортга йўналтирилган саноат марказлари ва саноат кооперацияси платформаларига айланиш учун мўлжалланган замонавий махсус иқтисодий зоналарни яратиш.
Президент Мирзиёев бизнес ҳамжамиятига йўллаган нутқи якунида Ўзбекистон Японияга нафақат investor, балки келажак саноатини барпо етишда стратегик шерик сифатида қарашини таъкидлади. Ташрифнинг асосий натижаси Президент Шавкат Мирзиёев ва Бош вазир Санае Такайчи томонидан Ўзбекистон-Япония муносабатларини тубдан янги босқичга кўтарадиган келажак авлодлар учун Кенгайтирилган стратегик шериклик тўғрисидаги Қўшма баёнотнинг имзоланиши бўлди. Шунингдек, таълим, соғлиқни сақлаш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, сув хўжалиги, transport, шаҳарсозлик, туризм, қишлоқ хўжалиги ва табиий офатлар хавфини камайтириш бўйича кенг кўламли шартномалар қабул қилинди. Ҳамкорлик салоҳиятини кенгайтириш Ўзбекистонда амалга оширилаётган технологик ўзгаришлар ва инновацион ривожланиш фонида Япония билан савдо, сармоявий ва илмий-техникавий алмашинув соҳасида иқтисодий ҳамкорликни янада кенгайтириш учун катта имкониятлар мавжуд. Ташриф давомида еришилган келишувлар ҳамкорликни сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш учун мустаҳкам замин яратмоқда. Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказининг маълумотларига кўра, Ўзбекистон Японияга нисбатан фойдаланилмаган експорт салоҳиятига ега. Експортнинг истиқболли тоифаларига мис ва мис маҳсулотлари, тўқимачилик ва кийим-кечак буюмлари, шу жумладан уй тўқимачилик маҳсулотлари, алюминий ва алюминий маҳсулотлари, мевалар ва ёнғоқлар, шунингдек електр жиҳозлари ва қурилмалари киради. Япониянинг инновацион кластерларни ишлаб чиқиш тажрибаси Ўзбекистон учун қимматли намуна бўлиши мумкин. Шу нуқтаи назардан, истиқболли йўналишларга қўшма корхона фондлари ва стартап тезлатгичларини яратиш, технологияларни узатишни қўллаб-қувватлаш ва илмий ишланмаларни тижоратлаштириш киради. Япониянинг ақлли қишлоқ хўжалиги ва қишлоқ хўжалиги таълими соҳасидаги тажрибаси Ўзбекистон учун ҳам жуда долзарбдир. Ушбу соҳадаги ҳамкорлик қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш, сув самарадорлигини ошириш, ҳосилдорликни ошириш ва барқарор деҳқончилик амалиётини жорий етиш имкониятларини тақдим етади. Шундай қилиб, Президентимизнинг Японияга ташрифи мамлакатларимиз ўртасидаги иқтисодий ҳамкорликни чуқурлаштириш ва кенгайтиришда муҳим омил бўлиб, шериклик салоҳиятини тўла рўёбга чиқариш, Ўзбекистон иқтисодиётини модернизация қилиш ва Ўзбекистонда Япон бизнесининг иштирокини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда. Мустаҳкамланган стратегик шериклик ҳаёт сифатини яхшилайди ва келажак авлодлар учун имкониятларни кенгайтиради.
Нозимжон Ортиқов,
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази
